Temat 1.5: Wpływ marnowania żywności
Proces produkcji żywności obejmuje takie etapy jak uprawa, przetwarzanie, pakowanie i sprzedaż. Marnotrawstwo żywności jest zauważalne na każdym etapie, powodując utratę zasobów wykorzystywanych na każdym etapie i zwiększając koszty społeczne.
Traktowanie tego procesu jako łańcucha pomaga zidentyfikować problemy. Na początkowym etapie „upstream” żywność jest uprawiana, przetwarzana i przygotowywana do sprzedaży. W fazie „downstream„ żywność jest dobrze przygotowana, ale nadal jest marnowana, niekoniecznie ze względu na jej jakość. Im dalej w dół łańcucha, tym więcej energii i zasobów jest marnowanych, co zwiększa wpływ na środowisko.
W 2013 r. FAO zbadała globalne marnotrawstwo żywności i znalazła trendy. Bogatsze kraje marnują więcej na etapie „downstream„, obejmującym konsumentów i przedsiębiorstwa. Kraje rozwijające się marnują więcej na etapie „wyższego szczebla”, często z powodu problemów infrastrukturalnych, takich jak brak chłodzenia lub odpowiedniego przechowywania.
Straty i marnotrawstwo żywności powodują straty finansowe dla wszystkich zaangażowanych w łańcuchy dostaw żywności, w tym konsumentów. Co więcej, świadczy to o wyjątkowo nieefektywnym wykorzystaniu zasobów, takich jak siła robocza, woda, energia i ziemia. Ta nieefektywność nie tylko wpływa na zmiany klimatyczne, ale także przyczynia się do szeregu niekorzystnych skutków społecznych, z których wszystkim można zapobiec. Aby rozwiązać ten problem, kluczowe znaczenie ma współpraca i partnerstwo wszystkich uczestników łańcucha dostaw żywności.
Aby naprawdę zrozumieć i w pełni wykorzystać pozytywne wyniki związane z ograniczeniem strat i marnotrawstwa żywności, konieczne jest ustanowienie skutecznych struktur zarządzania i zwiększenie rozwoju umiejętności ludzkich. Ponadto inwestycje w infrastrukturę, technologię i innowacje odgrywają kluczową rolę w tych wysiłkach. Droga do zminimalizowania strat i marnotrawstwa żywności wymaga zbiorowego zaangażowania, inteligentnego planowania i strategicznych inwestycji, które mogą wywołać efekt falowania pozytywnych zmian.
Wpływ marnowania żywności
Marnowanie żywności ma znaczący wpływ na środowisko, ponieważ wiąże się z nieefektywnym wykorzystaniem kluczowych zasobów, takich jak energia, paliwo i woda, szczególnie na etapie produkcji. Rolnictwo, które odpowiada za 70% globalnego zużycia wody, obciąża zasoby słodkiej wody, zwłaszcza w przypadku żywności wymagającej dużej ilości wody. Uprawa roślin i hodowla zwierząt, zwłaszcza do produkcji mięsa, wymagają znacznych inwestycji w wodę. Nieefektywna produkcja żywności zużywa 21% wody słodkiej, 19% nawozów, 18% gruntów uprawnych i 21% powierzchni składowisk odpadów. Skuteczna walka z marnotrawstwem żywności ma ogromne znaczenie, biorąc pod uwagę, że wyrzucenie jednego kilograma wołowiny powoduje zmarnowanie 50 000 litrów wody, co podkreśla znaczenie efektywnego gospodarowania zasobami i ochrony środowiska.
Kiedy żywność rozkłada się na wysypiskach, uwalnia metan, niezwykle silny gaz cieplarniany, który jest w rzeczywistości dwadzieścia pięć razy silniejszy niż dwutlenek węgla. Metan pozostaje w atmosferze przez około 12 lat i wychwytuje ciepło słoneczne, przyczyniając się do ocieplenia naszej planety.
Odpowiadając za około 20% globalnej emisji gazów cieplarnianych, wpływ tego procesu na zmiany klimatyczne nasila się, gdy weźmie się pod uwagę emisje związane z wykorzystaniem zasobów naturalnych. Ustanowienie skutecznego systemu zarządzania odpadami żywnościowymi może potencjalnie ograniczyć znaczące 11% całkowitej emisji gazów cieplarnianych na świecie. Raport Consultative Group on International Agricultural Research ujawnia, że jedna trzecia emisji gazów cieplarnianych generowanych przez człowieka pochodzi z odpadów żywnościowych. Aby zapewnić perspektywę, traktowanie odpadów żywnościowych jako oddzielnej części spowodowałoby, że ich emisja gazów cieplarnianych znalazłaby się na trzecim miejscu na świecie, ustępując jedynie Stanom Zjednoczonym i Chinom. Dwutlenek węgla, kluczowy gaz cieplarniany, jest uwalniany w wyniku działalności związanej z paliwami kopalnymi, pożarami i procesami naturalnymi, przyczyniając się do globalnego ocieplenia, a działalność człowieka zwiększyła zawartość dwutlenku węgla w atmosferze o 50% w ciągu mniej niż 200 lat.
Globalne bezpieczeństwo żywnościowe w dużej mierze zależy od handlu, który stanowi 19% spożywanych na świecie kalorii. Pomimo jego kluczowej roli, wpływ handlu żywnością na środowisko, w szczególności jego ślad węglowy, budzi poważne obawy. Wyzwania związane ze zrozumieniem danych dotyczących śladu węglowego, często związane z „food miles” wskazującymi na zużycie energii i emisje, utrudniają kompleksową ocenę. Warto zauważyć, że globalne „food miles” przyczyniają się do emisji 3,0 gigaton ekwiwalentu dwutlenku węgla, a transport odpowiada za 19% emisji systemu żywnościowego. Emisje z transportu owoców i warzyw przewyższają emisje z ich produkcji, co podkreśla znaczenie zlokalizowanej produkcji żywności i lepszego zarządzania systemem żywnościowym zarówno dla zrównoważonego rozwoju środowiska, jak i bezpieczeństwa żywnościowego.
W kontekście konsumpcji żywności, jednostki przyczyniają się do negatywnego wpływu na grunty na dwa sposoby: poprzez grunty wykorzystywane do produkcji żywności oraz obszary przeznaczone na wyrzucaną żywność. Rolnictwo wykorzystuje znaczące 11,5 miliona hektarów globalnych gruntów, składających się z gruntów „ornych” nadających się pod uprawy i gruntów „nieurodzajnych” nienadających się do uprawy. Co zaskakujące, ogromne 900 milionów hektarów gruntów nie nadających się do uprawy jest przeznaczonych dla zwierząt hodowlanych do produkcji mięsa i nabiału. Rosnący popyt na mięso prowadzi do przekształcania obszarów uprawnych w pastwiska, powodując stopniową degradację gruntów i niezdatność do naturalnego wzrostu. Podkreśla to nadmierne obciążenie gruntów pod produkcję żywności, zagrażając ich przyszłej wydajności bez bardziej przemyślanego podejścia. Takie działania zakłócają naturalne krajobrazy, szkodzą różnorodności biologicznej poprzez erozję siedlisk zwierząt i stanowią poważne zagrożenie dla łańcuchów pokarmowych ekosystemów.
Różnorodność biologiczna, reprezentująca skomplikowaną sieć gatunków w ekosystemie, boryka się z konsekwencjami wpływu rolnictwa na środowisko. Praktyki takie jak monokultura i przekształcanie naturalnych krajobrazów w obszary odpowiednie dla zwierząt gospodarskich zakłócają kruchą równowagę ekosystemów. Przekształcanie dzikich obszarów w grunty rolne prowadzi do wylesiania, spychając rodzime gatunki na skraj wyginięcia.
Podwodny obszar jest podobnie dotknięty, a życie morskie spada z powodu nadmiernych połowów, powodując zakłócenia w ekosystemach wodnych. Co zaskakujące, podczas gdy globalna konsumpcja ryb przewyższa wzrost populacji, marnotrawstwo w regionach rozwiniętych powoduje wyrzucanie 40-60% ryb, co stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego wód i dobrostanu oceanów. Podjęcie tych wyzwań podkreśla pilną potrzebę zrównoważenia relacji między konsumpcją przez ludzi, praktykami rolniczymi i zachowaniem różnorodności biologicznej.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat statystyk dotyczących marnowania żywności, konsekwencji i aktów prawnych UE, przejdź do Modułu 4.