Temat 4.2: Zapotrzebowanie na składniki odżywcze i zalecenia dietetyczne dla kobiet w ciąży i karmiących piersią
Dlaczego odpowiednia dieta jest ważna przed i w trakcie ciąży oraz laktacji?
- Dieta zapewniająca wszystkie kluczowe składniki odżywcze jest ważna dla zdrowia i dobrego samopoczucia kobiet na wszystkich etapach ich macierzyństwa: od okresu dojrzewania, przez okres przedkoncepcyjny, ciążę i karmienie piersią.
- Dla kobiet spodziewających się dziecka, przestrzeganie odpowiedniej diety bogatej w składniki odżywcze przed ciążą jest bardzo ważne, aby zapewnić rezerwy składników odżywczych na czas ciąży, podczas gdy w czasie ciąży i karmienia piersią zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze wzrasta.
Rysunek pochodzi z Funduszu Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF) 2021. Odżywianie kobiet na przestrzeni całego życia. Źródło: https://www.unicef.org/media/115361/file/Maternal%20Nutrition%20Programming%20Guidance.pdf
- Niewłaściwe odżywianie przed i w trakcie ciąży wiąże się z niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi, takimi jak nadciśnienie ciążowe, cukrzyca ciążowa, przedwczesny poród, urodzenie martwego dziecka i niemowląt z niską masą urodzeniową.
- Przestrzeganie zdrowej diety przed i w trakcie ciąży zmniejsza ryzyko wystąpienia tych niekorzystnych skutków i jest związane ze zdrową ciążą.
- Utrzymanie prawidłowej wagi przed ciążą i uzyskanie zalecanej wagi ciążowej jest również ważne dla optymalnych wyników ciąży.
- Podczas karmienia piersią na produkcję i skład mleka ludzkiego wpływa dieta kobiet i zapasy składników odżywczych w tkance tłuszczowej. Kobiety powinny przestrzegać zdrowej diety, aby przywrócić matczyne rezerwy składników odżywczych po porodzie i upewnić się, że zaspokajają dodatkowe potrzeby energetyczne związane z karmieniem piersią. Jest to szczególnie ważne w przypadku kobiet niedożywionych.
Kliknij na każdy pasek poniżej, aby dowiedzieć się więcej o zapotrzebowaniu na składniki odżywcze w okresie ciąży i laktacji.
- Podczas ciąży zapotrzebowanie na energię wzrasta w drugim i trzecim trymestrze. Zapotrzebowanie na energię zależy jednak od indywidualnych cech, takich jak waga kobiety przed ciążą, wiek i poziom aktywności oraz od tego, czy jest to ciąża pojedyncza czy mnoga.
- W przypadku dorosłych kobiet w ciąży o prawidłowej masie ciała przed ciążą zapotrzebowanie na energię można pokryć za pomocą zbilansowanej i zróżnicowanej diety, koncentrując się na spożywaniu pokarmów bogatych w składniki odżywcze, a nie na jedzeniu większej ich ilości.
- Zapotrzebowanie na energię wzrasta również u kobiet karmiących wyłącznie piersią.
Węglowodany
- Zapotrzebowanie na węglowodany w okresie ciąży i laktacji można pokryć, opierając posiłki na produktach bogatych w skrobię (jedna trzecia tego, co jedzą), najlepiej pełnoziarnistych i co najmniej pięciu porcjach owoców i warzyw dziennie.
Białko
- Zapotrzebowanie na białko nieznacznie wzrasta w okresie ciąży i laktacji, szczególnie u niedożywionych kobiet w ciąży.
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny spożywać pokarmy bogate w białko, takie jak fasola, rośliny strączkowe, ryby, jaja, mięso (z wyjątkiem wątróbki), drób, nabiał i orzechy. Preferowane powinno być chude mięso i niskotłuszczowy nabiał.
Tłuszcz
- Zapotrzebowanie na tłuszcze nie wzrasta w okresie ciąży i laktacji. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny ograniczyć spożycie pokarmów bogatych w tłuszcze nasycone i zastąpić je pokarmami bogatymi w tłuszcze nienasycone, takimi jak oleje roślinne.
- Podczas ciąży wzrasta zapotrzebowanie na wiele witamin i minerałów.
- Kwas foliowy jest szczególnie ważny we wczesnym okresie ciąży, aby zapobiegać wadom wrodzonym.
↓
| Światowa Organizacja Zdrowia zaleca suplementację 400 µg kwasu foliowego dziennie dla wszystkich kobiet w ciąży. Oprócz suplementów zaleca się spożywanie pokarmów bogatych w żelazo (mięso, ryby, jaja) i kwas foliowy (ciemnozielone warzywa liściaste, owoce cytrusowe). |
- Suplementacja innych mikroelementów, takich jak wapń, witamina D, jod i żelazo, może być konieczna u kobiet w ciąży z grupy ryzyka.
- Podczas laktacji ważne jest również odpowiednie spożycie większości witamin i minerałów, takich jak witamina D, witamina C, witaminy z grupy B i cynk, ponieważ są one wydzielane do mleka matki.
Brak bezpieczeństwa żywnościowego kobiet w ciąży i karmiących piersią
Kobiety, które są niedożywione, mają niedowagę lub nadwagę z niedoborami żywieniowymi, nastoletnie dziewczęta w ciąży i inne grupy, takie jak kobiety niepełnosprawne, cierpiące na choroby zakaźne (np. HIV), należące do mniejszości etnicznych i rasowych lub doświadczające przemocy ze względu na płeć lub żyjące w nowych warunkach, są narażone na brak bezpieczeństwa żywnościowego.
Co należy wziąć pod uwagę przy udzielaniu pomocy żywnościowej kobietom w ciąży i karmiącym?
- Osoby zaangażowane w programy zapewniające pomoc żywnościową kobietom w ciąży i karmiącym powinny być świadome ich zapotrzebowania na składniki odżywcze, aby zapewnić żywność i posiłki bogate w składniki odżywcze.
- Powinni również być świadomi żywności, która stanowi ryzyko dla matki i płodu (np. wątroba, duże ryby, niegotowane jaja) i podejmować wszelkie niezbędne środki w celu zmniejszenia narażenia na czynniki ryzyka związane z żywnością.
- Podczas przygotowywania posiłków należy przestrzegać wszystkich zasad bezpieczeństwa żywności, aby zmniejszyć ryzyko zanieczyszczenia i zatrucia pokarmowego.
Poniższa infografika pokazuje, jakich pokarmów i napojów należy unikać oraz jak bezpiecznie przygotowywać żywność podczas udzielania pomocy żywieniowej kobietom w ciąży i karmiącym.
