Θέμα 4.4: Τροφικές αλλεργίες και ειδικές διατροφές
Τροφικές αλλεργίες
Τι προκαλεί μια τροφική αλλεργία;
Η τροφική αλλεργία είναι μια αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος που εμφανίζεται αμέσως μετά την κατανάλωση ενός συγκεκριμένου τροφίμου.
Αναπτύσσεται όταν ένα άτομο τρώει, αγγίζει ή εισπνέει μια πρωτεΐνη στο φαγητό που ονομάζεται αλλεργιογόνο και στη συνέχεια το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει έναν τύπο αντισώματος κατά του αλλεργιογόνου που ονομάζεται ανοσοσφαιρίνη Ε (IgE). Αντίγραφα αυτού του αντισώματος ανοσοσφαιρίνης Ε κινούνται μέσω του αίματος και προσκολλώνται σε δύο είδη κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος.
Μύθος: Κάθε αλλεργική αντίδραση θα γίνεται όλο και χειρότερη.
Γεγονός: Οι τροφικές αλλεργικές αντιδράσεις είναι απρόβλεπτες.
Γιατί είναι τόσο σημαντικές οι τροφικές αλλεργίες;
Περίπου το 9-35% των ανθρώπων σε όλη την Ευρώπη αναφέρουν μια τροφική αλλεργία κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ωστόσο, ένα πολύ χαμηλό ποσοστό ατόμων (0,3-5,6%) έχει κλινικά επιβεβαιωμένη τροφική αλλεργία.
Τα κοινά συμπτώματα μιας τροφικής αλλεργίας περιλαμβάνουν:
- φαγούρα στα μάτια
- δυσκολία στην αναπνοή
- ξηρό στόμα
- ερυθρότητα του δέρματος
- γαστρεντερικά συμπτώματα π.χ. κοιλιακό άλγος, ναυτία, έμετος και διάρροια.
Η πιο επικίνδυνη αντίδραση είναι η αναφυλαξία που απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα. Η αναφυλαξία μπορεί να προκαλέσει οίδημα των βρογχικών αεραγωγών και πτώση της αρτηριακής πίεσης.
Το γνωρίζατε;
Μπορεί να εμφανίσετε συμπτώματα αμέσως μετά την κατανάλωση της τροφής στην οποία είστε αλλεργικοί ή ημέρες αργότερα.
Τα 14 πιο κοινά τροφικά αλλεργιογόνα είναι:
- Φιστίκια
- Σέλινο
- Γάλα
- Δημητριακά που περιέχουν γλουτένη
- Σπόροι σησαμιού
- Μαλάκια
- Οστρακοειδή
- Ψάρια
- Αυγά
- Σόγια
- Μουστάρδα
- Ξηροί καρποί (αμύγδαλα, φουντούκια, φιστίκια Αιγίνης κ.λπ.)
- Λούπινο
- Διοξείδιο του θείου και θειώδη
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ τροφικής αλλεργίας και τροφικής δυσανεξίας;
Η τροφική αλλεργία και η δυσανεξία είναι ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ.
- Η τροφική αλλεργία επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αλλεργική αντίδραση (αναφυλαξία) και να είναι θανατηφόρα.
- Η τροφική δυσανεξία επηρεάζει το πεπτικό σύστημα και δεν είναι απειλητική για τη ζωή.
Το παρακάτω σχήμα είναι ένα γράφημα πληροφοριών από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πληροφοριών για τα Τρόφιμα (European Food Information Council – EUFIC) με βασικές πληροφορίες για τα αλλεργιογόνα τροφίμων.
Πηγή: EUFIC. Food allergy. Διαθέσιμο στο: https://www.eufic.org/en/healthy-living/article/food-allergen-infographic
Πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα αλλεργιογόνα στις ετικέτες των τροφίμων;
- Τα πιθανά αλλεργιογόνα αναγράφονται στη συσκευασία των τροφίμων στη λίστα συστατικών.
- Όταν χρησιμοποιούνται ως συστατικό, τα αλλεργιογόνα επισημαίνονται με έντονα πλάγια γράμματα ή υπογραμμισμένα.
- Οι ετικέτες των τροφίμων μπορεί επίσης να αναφέρουν πότε μπορεί να υπάρχουν ίχνη αλλεργιογόνου π.χ. κατά την επεξεργασία των τροφίμων ή διασταυρούμενη μόλυνση κατά την παρασκευή του τροφίμου.
Ειδικές διατροφές
Τι είναι η ειδική διατροφή;
Μια ειδική διατροφή είναι αυτή που δεν μπορεί να επιλεγεί ελεύθερα από τις κύριες διαθέσιμες επιλογές. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε αλλεργία, δυσανεξία, ιατρικό λόγο ή τρόπο ζωής και κοινωνικούς/ηθικούς λόγους.
Παραδείγματα ειδικής διατροφής:
Χορτοφαγική, αυστηρά χορτοφαγική, χωρίς γλουτένη, χωρίς γαλακτοκομικά
Κάντε κλικ σε κάθε διατροφή παρακάτω για να μάθετε περισσότερες πληροφορίες
Οι χορτοφαγικές διατροφές επικεντρώνονται στην κατανάλωση τροφίμων φυτικής προέλευσης και αποκλείουν την κατανάλωση κρέατος.
Η υιοθέτηση μιας χορτοφαγικής διατροφής μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο ορισμένων χρόνιων ασθενειών όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις και ο καρκίνος. Ωστόσο, ορισμένες χορτοφαγικές διατροφές βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων που περιέχουν υψηλές ποσότητες πρόσθετων σακχάρων, αλατιού και ανθυγιεινών λιπαρών.
Υπάρχουν πολλά είδη χορτοφαγικών διατροφών. Αυτά παρουσιάστηκαν στην Ενότητα 3.
Η γλουτένη είναι μια ομάδα πρωτεϊνών που βρίσκεται σε τρόφιμα όπως το σιτάρι, τη σίκαλη και το κριθάρι. Μια διατροφή χωρίς γλουτένη αποκλείει όλα τα τρόφιμα που περιέχουν γλουτένη. Συνήθως, τα τρόφιμα χωρίς γλουτένη είναι τα φρούτα, τα λαχανικά, το κρέας, τα αυγά και τα προϊόντα αμύλου χωρίς γλουτένη (π.χ. ψωμί, ζυμαρικά).
Μια διατροφή χωρίς γλουτένη πρέπει να ακολουθείται από άτομα με μια ιατρική πάθηση που ονομάζεται κοιλιοκάκη ή από άτομα με δυσανεξία ή ευαισθησία στη γλουτένη σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού τους. Πολλά άτομα επιλέγουν να αποφύγουν τη γλουτένη σε μια προσπάθεια να μειώσουν τους υδατάνθρακες ή να χάσουν βάρος. Ωστόσο, αυτό συνεπάγεται διατροφικούς κινδύνους καθώς η διατροφή χωρίς γλουτένη είναι μια περιοριστική δίαιτα που αποκλείει πολλά τρόφιμα.
Η λακτόζη είναι ένα είδος σακχάρου που βρίσκεται κυρίως στα γαλακτοκομικά. Μια διατροφή χωρίς γαλακτοκομικά περιλαμβάνει την αποφυγή όλων των γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως το γάλα, το βούτυρο, το γιαούρτι, το τυρί, την κρέμα γάλακτος και το παγωτό.
Μια διατροφή χωρίς γαλακτοκομικά ακολουθείται από άτομα με διαγνωσμένη δυσανεξία στη λακτόζη ή δυσανεξία στις πρωτεΐνες του αγελαδινού γάλακτος (π.χ. καζεΐνη, ορός γάλακτος). Ωστόσο, πολλά άτομα επιλέγουν να ακολουθήσουν μια δίαιτα χωρίς γαλακτοκομικά ή να μειώσουν την πρόσληψη γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως αυτά που ακολουθούν μια αυστηρά χορτοφαγική διατροφή.
Μια διατροφή χωρίς γαλακτοκομικά μπορεί να είναι υγιεινή για ενήλικες εάν τα θρεπτικά συστατικά που βρίσκονται στα γαλακτοκομικά προϊόντα (πρωτεΐνες, ασβέστιο) λαμβάνονται από μη γαλακτοκομικές πηγές τροφίμων.