Θέμα 3.3: Είναι οι διατροφές βασισμένες σε φυτικά τρόφιμα πιο βιώσιμες;

• Τα τρόφιμα μπορούν να επηρεάσουν το περιβάλλον καθ’ όλη τη διάρκεια της αλυσίδας εφοδιασμού, από την παραγωγή τους έως την επεξεργασία και τη μεταφορά τους.
• Το 26% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται παγκοσμίως οφείλονται στα τρόφιμα.
• Οι διατροφές βασισμένες σε τρόφιμα φυτικής προέλευσης θεωρούνται πιο περιβαλλοντικά βιώσιμες και με μειωμένο περιβαλλοντικό αντίκτυπο από τις διατροφές που περιλαμβάνουν τρόφιμα ζωικής προέλευσης.

Όπως φαίνεται στην Εικόνα 1, τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης απαιτούν περισσότερους πόρους (π.χ. χρήση γης, φάρμα, ζωοτροφές, συσκευασία, μεταφορά) σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού σε σύγκριση με τα τρόφιμα φυτικής προέλευσης με αποτέλεσμα την παραγωγή υψηλότερων επιπέδων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Εικόνα 1. Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μετρώνται σε κιλά ισοδυνάμων διοξειδίου του άνθρακα ανά κιλό τροφίμων. Για πρόσβαση στην εικόνα επισκεφθείτε εδώ: https://ourworldindata.org/grapher/food-emissions-supply-chain

Ωστόσο, υπάρχει σημαντική διακύμανση στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις εκείνων που καταναλώνουν μια διατροφή βασισμένη σε φυτικά τρόφιμα:

• Οποιοδήποτε περιβαλλοντικό όφελος εξαρτάται από την ποσότητα και τα συγκεκριμένα τρόφιμα που καταναλώνονται.
• Η υπερκατανάλωση θερμίδων, η υψηλή πρόσληψη φρούτων που μεταφέρονται με αεροπλάνο ή η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων λιπαρών γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως το τυρί ή το βούτυρο, δύναται να μειώσει οποιοδήποτε πιθανό όφελος από την αποφυγή του κρέατος.

• Μελέτες έχουν αναφέρει ότι η χαμηλή πρόσληψη τροφίμων φυτικής προέλευσης και η υψηλή πρόσληψη ζωικών προϊόντων και υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων (περιγράφονται στην Ενότητα 2) μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την υγεία.

↓

• Η ποιότητα των φυτικών τροφίμων είναι επίσης σημαντικός παράγοντας. Όσοι τηρούν μια διατροφή βασισμένη σε υγιεινά φυτικά τρόφιμα αναφέρεται ότι έχουν χαμηλότερο σωματικό βάρος, περιφέρεια μέσης και σπλαχνικό (κοιλιακό) λίπος από τα άτομα που ακολουθούν μια διατροφή βασισμένη σε «ανθυγιεινά» φυτικά τρόφιμα.
• Οι μη κρεατοφάγοι, γενικά, έχουν πιο υγιεινό τρόπο ζωής από τους κρεατοφάγους και εκείνοι που ακολουθούν μια φυτική διατροφή είναι λιγότερο πιθανό να έχουν υπερβάλλον σωματικό βάρος.
• Οι φυτικές διατροφές (χορτοφαγική, αυστηρά χορτοφαγική) έχουν βρεθεί ότι βελτιώνουν τους καρδιομεταβολικούς παράγοντες κινδύνου (σωματικό βάρος, αρτηριακή πίεση, λιπίδια αίματος κ.λπ.) και μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ή θανάτου από καρδιαγγειακών νόσων.
• Σε σύγκριση με τους μη χορτοφάγους, όσοι ακολουθούν μια φυτική διατροφή έχει βρεθεί ότι έχουν χαμηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν διαβήτη τύπου 2. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην υψηλότερη κατανάλωση διαιτητικών ινών και πράσινων φυλλωδών λαχανικών που έχει βρεθεί ότι προστατεύουν από την ανάπτυξη διαβήτη τύπου 2.
• Οι αυστηρά χορτοφάγοι, οι ιχθυο-χορτοφάγοι και χορτοφάγοι έχει βρεθεί ότι έχουν χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου (όλοι οι τύποι) σε σύγκριση με τους μη χορτοφάγους. Αυτό μπορεί να οφείλεται στις χημειοπροστατευτικές ιδιότητες και στα φυτοχημικά που προάγουν την υγεία, τα οποία βρίσκονται σε ορισμένα φυτικά τρόφιμα.

Παγκόσμιο Ταμείο Έρευνας για τον Καρκίνο (World Cancer Research Fund):
Οι διατροφές που μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνου περιέχουν μέτριες ποσότητες κόκκινου κρέατος και λίγο ή καθόλου επεξεργασμένο κρέας.

Οι διατροφές αντιπροσωπεύουν έναν τρόπο ζωής που διαμορφώνει και διαμορφώνεται από τοπικά, κοινωνικά, πολιτισμικά και οικονομικά πλαίσια. Αυτές οι πτυχές αποτελούν σημαντικούς πυλώνες της έννοιας της βιωσιμότητας.

Η υιοθέτηση διατροφών που προσφέρουν καλύτερα αποτελέσματα για την υγεία και τη βιωσιμότητα απαιτεί την ανάπτυξη κοινωνικοπολιτισμικής ιδιοποίησης διατροφής, λαμβάνοντας υπόψη οικονομικές μεταβλητές (π.χ. κόστος τροφίμων, ανταγωνιστικότητα και βιωσιμότητα των τροφικών αλυσίδων και των παραγόντων τους).

Οι εδαφικές (τοπικές) διατροφές συνδέονται με συγκεκριμένη γεωγραφία, όπως η ιαπωνική διατροφή, η μεσογειακή διατροφή και η νέα σκανδιναβική διατροφή. Ειδικά η μεσογειακή διατροφή και η νέα σκανδιναβική διατροφή είναι διατροφές βασισμένες σε φυτικά τρόφιμα με μικρές έως μέτριες ποσότητες τροφίμων ζωικής προέλευσης.

Η τοπικότητα των τροφίμων έχει αναγνωριστεί ως προτεραιότητα παγκοσμίως για:

• την ενίσχυση των αγροτικών οικονομιών μαζί με τους παραγωγούς και τις αγορές γεωργικών προϊόντων
• τη βελτίωση της περιβαλλοντικής υγείας
• τη διευκόλυνση της πρόσβασης στα τρόφιμα και την καλύτερη διατροφή.

Εικόνα από Strategic Guide. Βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων (SFSC). STRENGTH 2 FOOD. Ιανουάριος 2021.