Θέμα 1.4: Ορισμός της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων
Η σπατάλη τροφίμων περιλαμβάνει τρόφιμα που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση και απορρίπτονται ή χάνονται, και μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού, από την καλλιέργεια έως τα νοικοκυριά. Υπάρχουν δύο μορφές: η απώλεια τροφίμων και η σπατάλη τροφίμων, οι οποίες διακρίνονται ανάλογα με το πότε και γιατί απορρίπτεται το τρόφιμο.
Η απώλεια τροφίμων προκύπτει από προβλήματα κατά την παραγωγή, αποθήκευση, επεξεργασία και διανομή, πριν το τρόφιμο φτάσει στους καταναλωτές.
Αντίθετα, η σπατάλη τροφίμων συμβαίνει μετά την απόκτηση του τρόφιμου από τους καταναλωτές, ως αποτέλεσμα συνειδητών αποφάσεων να απορριφθούν βρώσιμα προϊόντα. Ωστόσο, και οι δύο μορφές συμβάλλουν σε κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις.
Ορισμός της ΕΕ για τη σπατάλη τροφίμων: Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) εργάζεται προς την εναρμόνιση αυτών των εννοιών, και η απώλεια τροφίμων θεωρείται συνήθως ότι συμβαίνει κατά μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων από τη συγκομιδή/σφαγή/σύλληψη μέχρι, αλλά χωρίς να περιλαμβάνει, το επίπεδο λιανικής πώλησης. Αντίθετα, η σπατάλη τροφίμων συμβαίνει στα επίπεδα λιανικής και κατανάλωσης. Τα τρόφιμα που διοχετεύονται σε άλλες οικονομικές χρήσεις, όπως η ζωοτροφή, δεν θεωρούνται ποσοτική απώλεια ή σπατάλη τροφίμων. Ομοίως, τα ακατάλληλα μέρη δεν θα πρέπει να θεωρούνται σπατάλη τροφίμων.
Πιστέψτε το ή όχι, παγκοσμίως, περίπου το 14% των τροφίμων (που αξίζει περίπου 400 δισεκατομμύρια δολάρια!) δεν φτάνει από την φάρμα στο κατάστημα, και επιπλέον 17% σπαταλιέται από καταστήματα και ανθρώπους όπως εμείς. Αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε. Η απώλεια και η σπατάλη τροφίμων επηρεάζουν αρνητικά την επισιτιστική ασφάλεια και τη διατροφή και συμβάλλουν σημαντικά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, στη ρύπανση του περιβάλλοντος, στην υποβάθμιση των φυσικών οικοσυστημάτων και στην απώλεια βιοποικιλότητας.
Σύμφωνα με τα σχέδια των Ηνωμένων Εθνών (2022), αυτό το ζήτημα έχει γίνει εξαιρετικά σημαντικό σε παγκόσμιο επίπεδο, και πολλοί ειδικοί εξηγούν πώς η μείωση της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων δεν αφορά μόνο τη διάσωση τροφίμων, αλλά και την επίτευξη σημαντικών στόχων όπως η εξασφάλιση ότι όλοι έχουν αρκετό φαγητό (Στόχος Νο. 2) και η υπεύθυνη χρήση των πόρων (Στόχος Νο. 12).
Η μέτρηση της σπατάλης τροφίμων παρουσιάζει σημαντικές προκλήσεις λόγω της περιορισμένης διαθεσιμότητας δεδομένων από τη βιομηχανία τροφίμων και της έλλειψης παγκοσμίως αποδεκτών ορισμών για τη σπατάλη τροφίμων, την απώλεια τροφίμων και την πλεονάζουσα τροφή. Το ζήτημα αυτό περιπλέκεται ακόμη περισσότερο λόγω των διαφοροποιήσεων στον τρόπο με τον οποίο αυτές οι έννοιες εφαρμόζονται από διάφορους φορείς, σε διαφορετικές κλίμακες και τομείς. Οι ορισμοί αυτών των όρων μπορούν να αλλάξουν ανάλογα με την τοποθεσία και τους στόχους που επιδιώκονται. Σε αντίθεση με την απώλεια τροφίμων κατά την παραγωγή, τη μετασυλλεκτική φάση και την επεξεργασία, καθώς και με τη σπατάλη τροφίμων στα νοικοκυριά, τις υπηρεσίες εστίασης και το λιανικό εμπόριο, η πλεονάζουσα τροφή συχνά χαρακτηρίζεται ως κάθε τρόφιμο εντός του συστήματος τροφίμων που μπορεί άμεσα να ανακατευθυνθεί για ανθρώπινη κατανάλωση.
Σύμφωνα με τον FAO, η μέτρηση της σπατάλης μόνο με βάση το βάρος, συνήθως με τη χρήση τόνων ως μονάδα αναφοράς, έχει περιορισμούς, καθώς παραβλέπει την οικονομική αξία των διαφόρων εμπορευμάτων. Αυτή η προσέγγιση μπορεί ενδεχομένως να οδηγήσει σε υπερβολική έμφαση σε προϊόντα χαμηλής αξίας απλώς επειδή είναι βαρύτερα. Από άποψη βάρους, ένας τόνος σιτηρών είναι ισοδύναμος με έναν τόνο φρούτων ή έναν τόνο κρέατος. Ωστόσο, όταν πρόκειται για τη διαμόρφωση πολιτικών με στόχο τη μείωση της σπατάλης τροφίμων, είναι κρίσιμο να ληφθεί υπόψη και η οικονομική αξία αυτών των εμπορευμάτων. Για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, ο FAO και το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP) έχουν αναπτύξει από κοινού δύο διακριτούς δείκτες, τον Δείκτη Απώλειας Τροφίμων (FLI) και τον Δείκτη Σπατάλης Τροφίμων(FWI).
EU Platform on Food Losses and Food Waste
